Door Patrick van Engelen
’s HERTOGENBOSCH - Roma's zijn door de eeuwen heen enorm gediscrimineerd. Ook nu nog zijn zigeuners in Oost-Europa vaak het slachtoffer van haat en spot. Over het leven van Roma's en waarom ze zijn zoals ze zijn, is nu een theatervoorstelling gemaakt. In Gitanes Ultra Light (door Judka Theatermakers) wordt met humor getracht om het leven dat zigeuners leiden voor ons westerlingen wat begrijpelijker te maken. No Borderz had een gesprek met regisseur Judith Bruynzeels.
Al heel haar leven werd Bruynzeels geraakt door het leven en de muziek van zigeuners. “Waarom wist ik niet, maar Roma's fascineerden me. De klanken van hun muziek raakten me direct in het hart. En er gebeurde iets in mijn lichaam dat ik niet kon beschrijven. In 2004, reisde ik door Europa en kwam ik tot een wonderlijke ontdekking. Ik wist al dat Georgy Cziffra, de broer van mijn grootmoeder, een beroemde klassieke pianist was. Maar in Parijs las ik in een autobiografie van hem pas dat er Hongaars Romabloed door de familie van mijn vader stroomde. Mijn onrustige karakter en liefde voor zigeunermuziek kwamen daar dus waarschijnlijk vandaan. Mijn grootmoeder heb ik slechts tot mijn veertiende gekend, toen stierf ze. Maar ik heb het altijd een bijzondere vrouw gevonden. Vol levenslust.”
De theatermaakster besloot op zoek te gaan naar de ‘roots’ van haar grootmoeder en kwam terecht in Boedapest. “Daar heb ik een tijdje rond gelopen, maar veel schoot ik er niet mee op. Mooie stad hoor, maar verder gebeurde er niets met me. Ik moest voor mijn gevoel naar echte Roma’s toe en besloot van mijn route af te wijken. Op de grens met Roemenië en Hongarije heb ik toen een zigeunerfamilie ontmoet, waar ik een tijdje mee ben opgetrokken. De naam van Cziffra en wat woordjes Romataal braken het ijs wel, maar toch drong ik niet echt tot hen door. Soms zaten ze gewoon met me te ‘fucken’. Hielden me voor de gek. Ik heb overigens nog wel op de Hongaarse manier geleerd om wilde paarden te temmen, met zweep en al. Maar echt hun cultuur wilde ze niet zomaar aan mij kwijt. Juist als je geen eigen land hebt, zijn je levensstijl en je gebruiken het belangrijkste dat je hebt. Daarom zijn ze er heel voorzichtig mee. In het onderwijs over de Tweede Wereldoorlog komt volop aan bod dat er Joden zijn weggevoerd en gedood. Maar dat er ook vele Roma's zijn vervolgd en vermoord, komt vrijwel niet ter sprake. ”
Lily
In
2005 maakte Bruynzeels over haar reis de monoloog ‘Lily, omdat we ook
zijn wat we verloren hebben’. “Bij het maken daarvan had ik mijn
overleden grootmoeder in het achterhoofd. Centrale vraag van mijn monoloog
was: hoe ver blijft bloedverwantschap bestaan? Na de voorstelling, die ik
ook op Boulevard heb gespeeld, vond ik dat ik meer met mijn verhaal moest
doen. Uiteindelijk heb ik er nog zo’n vier jaar over gedaan om deze
nieuwe voorstelling te maken.”
Humor
De voorstelling Gitanes Ultra Light is de twaalfde voorstelling van Judka
Theatermakers en vertelt het verhaal van drie generaties Roma vrouwen. De
teksten die ze uitkramen zijn rauw, vol humor. Soms op het randje van het
fatsoenlijke. Bruynzeels: “Het publiek zal zich soms medeplichtig voelen
voor de ruwe uitspraken op het podium. Maar er kan ook volop gelachen worden.
Uiteindelijk hoop ik dat de mensen ontroerd naar huis gaan. En hopelijk wat
meer begrijpen van de wereld waarin Roma’s leven. En waarom ze doen
zoals ze doen. ”
Copyright:
www.noborderz.nl
Gepubliceerd
op 3 augustus 2009.
Judith Bruynzeels van Judka Theatermakers
Het affiche van de voorstelling Gitanes Utra Light
