Interview met Heidi Lobato, directeur Africa in The Picture
"In Afrika wonen ze niet meer allemaal in hutjes”

Door Patrick van Engelen

AMSTERDAM - Van 9 tot en met 14 september 2009 vindt weer het filmfestival Africa in the Picture plaats. Ruim 50 films zullen dan in Bioscoop Het Ketelhuis in Amsterdam worden vertoond. Daarnaast zijn er films van het festival te zien in Den Haag, Rotterdam, ’s Hertogenbosch, Wageningen, Tilburg en Nijmegen. No Borderz had een gesprek met de directeur van het festival Heidi Lobato. We spraken over de economische crisis, de strijd om subsidie en natuurlijk de Afrikaanse film.

Het geluid van Lobato’s vrolijke lach wurmt zich een weg, tussen piepende trams, over het Amsterdamse Leidseplein. Het is geen straf om een interview te hebben op een zonnig terras met een goedgemutste festivaldirecteur. Maar dat betekent niet dat het dit jaar met Lobato en ‘haar’ festival allemaal voor de wind is gegaan. “Het was een pittig jaar om alle financiën rond te krijgen”, vertelt ze. “Voor mij persoonlijk was het echt heftig en veel. Ik lulde letterlijk de hele dag met alles en iedereen. Ook om ons budget bij elkaar te ‘bedelen’. Eind december 2008 stemde gelukkig de gemeenteraad Amsterdam positief om ons, terecht, in het Kunstenplan te houden. Pas daarna konden we echt gaan werken aan de overige fondsen. De gemeenteraad prees ons voor het feit dat we met weinig middelen en heel veel creativiteit zoveel hebben bereikt. Het is erg prettig dat al onze inzet werd gezien en gewaardeerd. Onzekerheid over het voortbestaan verlamt een organisatie. We organiseren het festival uit liefde, maar we kunnen het ook niet voor niets doen. Volgend jaar hebben we hopelijk weer een extra fonds zodat we nog een vacature die we open hadden staan, kunnen invullen. Maar dat is nog spannend allemaal.”

Onder de 30
Hoe ziet het publiek van Afrika in the Picture eruit?
Lobato:“We zien langzaam ons publiek verjongen. Waar vroeger vooral vrouwen boven de 40 kwamen, is nu de grootste groep mensen onder de 30. Je ziet dat jonge mensen zoekende zijn. Kan het niet anders? Ze vragen zich oprecht af of het misschien ook eens een keer ergens over mag gaan. Bovendien reizen jonge mensen veel meer dan voorheen. En onze films zijn toch allemaal kleine reisjes. Terwijl je er niet eens het land voor uit hoeft. Ik begrijp soms niet dat prachtige films niet opgepikt worden door de gewone bioscopen. Als wij werk niet vertonen, krijgt niemand ze soms te zien. Zonde!”

Buitenwijken
Voorafgaand aan het festival, trekt Africa in the Picture de komende tijd de Amsterdamse buitenwijken in met vertoningen in de openlucht. “We hebben echt behoorlijk geïnvesteerd in het bereiken van nieuwe groepen mensen. Met deze voorstellingen gaan we express niet op een hippe locatie zitten, maar echt in de buurten. We waren de allereerste die in Slotervaart films gingen vertonen. Als je in zo’n wijk een film laat zien, geeft dat een enorme ‘boost’. Ook omdat de mensen vaak ‘cultuur’ niet als iets van hen beschouwen.

Op sommige pleinen zijn mensen eerst heel afzijdig. Maar nu we het al een aantal jaar doen, zie je de resultaten. Het Ketelhuis ziet bij ons festival mensen die ze normaal nooit zien. Daar ben ik dan toch wel trots op. Inde wijken vertonen we overigens heus niet allemaal zware dingen. Film mag ook een goed gevoel geven. Het moet iets los maken, grappig zijn, spannend of weet ik veel wat. Ik vind inhoud heel erg belangrijk. Je mag mensen best aan het denken zet maar dat hoeft heus niet alleen op een zware serieuze manier Maar je moet het publiek wel geboeid houden. Ze moeten niet na tien minuten aan het gapen zijn. Als oude rot in het vak, kan ik het gelukkig meestal goed inschatten. Soms moeten filmmakers een ogenschijnlijke lach-of-ik-schiet film maken, zoals in Egypte bijvoorbeeld wegens censuur, waarin heel subtiel toch dingen aan de kaak worden gesteld En op die manier bereikt een boodschap veel meer mensen. Toen ons festival dreigde te verdwijnen, merkten we dat we gewaardeerd worden door de gemeenschap. Overal vandaan kregen we brieven. Normaal ont-vang je van de politie alleen bekeuringen, maar zelfs zij stuurde ons een hele positieve brief. Het is goed voor de wijken. Als ik de mankracht had, zouden we daarom zeker ook buiten Amsterdam voorstellingen in de openlucht organiseren. ”

Crisis, what crisis?
Het festival heeft dit jaar als thema ‘Crisis, what Crisis?’ Waarom deze keuze?
Lobato: “Simpel. Je kon gewoon niet om de wereldwijde kredietcrisis heen. De hele dag gaat het om geld op tv en in de kranten. In al dat economisch geweld zie je dat cultuur en welzijn het onderspit delft. Maar eigenlijk zou het toch vooral ook daarover moeten gaan. Het gaat helemaal niet om geld. We zijn echt toe aan een ommekeer. Een verandering van denken. Hopelijk is deze crisis ook ons geluk. Dat we eindelijk dat roer eens om gooien. Wij zijn zo rijk en tegelijkertijd is er zoveel armoede. Laatste hoorde ik weer zoiets stoms. De topman van Porsche trad af en kreeg 50 miljoen mee. Dat is toch bizar? Africa in the Picture kan daar honderd jaar van bestaan! Een totaal idioot rekensommetje als je erover nadenkt.

In het begin van dit jaar kreeg ik de film The End of Poverty in mijn hand gedrukt. Een fantastisch sterke documentaire aan de hand van 3 casussen die zich afspelen in diverse werelddelen. Economen, globalisten, Nobelprijswinnaars uit heel de wereld worden ondervraagd hoe zij erover denken. Belangrijke 'key-datum' die wordt genoemd is 1492, de ontdekking van Amerika. Eerst snapte ik dat niet, maar Europa zat toen al in een crisis. Echt gigantisch. We hebben het eigenlijk 500 jaar voor ons uit kunnen schui-ven. Als je nieuwsgierig bent hoe de lijn van 1492 naar nu getrokken wordt, moet je deze film echt gaan zien.”

Exotisch gedoe
Wie denkt het traditionele Afrika tegen te komen tijdens Africa in the Picture komt van een koude kermis thuis. Lobato: “We doen tijdens ons filmfestival niet aan exotisch gedoe. Vooral het moderne en dynamische leven op het continent laten we zien. In Afrika wonen ze niet allemaal meer in hutjes. Niet dat we dat traditionele van Afrika ontkennen. We hebben bijvoorbeeld altijd ook nog een authentiek dorpsverhaal in het programma. En in de steden speelt traditie nog een belangrijke rol. Maar Afrika is veel meer.”

Gay Africa
Sinds 2001 heeft Africa in the Picture als enig zwart Afrikaans filmfestival ter wereld Gay Africa pontificaal in de programmering staan. Lobato: “In veel Afrikaanse landen is homoseksualiteit nog taboe. Ze zeggen daar gewoon: “wij hebben geen gays”. Veel migrantengemeenschappen houden dat standpunt als ze in Nederland wonen vol. Daarom is het erg belangrijk deze films te vertonen.”
Bovendien komt Afrika bij homo- en lesbische filmfestivals in Nederland amper aan bod. Hier zeggen ze dan: ‘Of iemand een donker kleurtje heeft, dondert niet. We zijn allemaal roze.’ Maar dat is natuurlijk niet helemaal waar. Het gaat ook over de strijd van mensen. Dit jaar gaat bijvoorbeeld bij ons de Egyptische film All My Life in première, die in het geheim gemaakt moest worden. Het is niet overal zo makkelijk om ‘gay’ te zijn. Er zijn genoeg landen waar nog steeds de doodstraf staat op homoseksualiteit.”

Selectie
Welke films zijn geschikt voor Africa in the Picture? “We vertonen vooral de films van Afrikaanse (diaspora) cineasten, maar het land van herkomst is ook weer niet al te strikt...”, vertelt Lobato. “Belangrijkste is dat de thematiek een link moet hebben met Afrika. De film moet in elk geval wel van binnenuit gemaakt zijn, door de eigen filmmakers uit de eigen gemeenschappen. Dat is extreem belangrijk! Als zwarte mensen de wereld vanuit zichzelf bekijken, krijg je echt een heel ander beeld dan wat Westerse filmmakers tonen. Ik heb het absolute vetorecht bij de selectie van de films. Maar als een programmeur echt van mening is dat die film zeer belangrijk is en zelfs nog op z'n knieën gaat zeg ik heus niet: nee, dat doen we niet. Het is niet alleen mijn feestje. Het belangrijkste is het publiek. “

Copyright: www.noborderz.nl

Gepubliceerd op 19 augustus 2009